Drs. P

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Heinz-polzer-alias-drs-p-1314016056.jpg

Foto: Jan Zandbergen

Drs. P (Thun, Zwitserland, 24 augustus 1919 - Amsterdam, juni 2015), pseudoniem van Heinz Hermann Polzer, was een Nederlandse tekstschrijver, econoom, cabaretier, dichter, schrijver, letterkundige, componist, pianist, en zanger, van eigen Nederlandstalige liedjes.

Fragment: Drs. P in gesprek met Tom Egberts. Uit: Tom & Herrie, NOS (afl. 23, 19-03-1993). Bron: YouTube.

Biografie

Uit dankbaarheid jegens de Zwitserse autoriteiten, die hem hielpen in de Tweede Wereldoorlog, handhaafde Drs. P zijn Zwitserse nationaliteit, wat niet wegneemt dat hij uitgroeide tot een bekende Nederlandse schrijver, componist en cabaretier. Drs. P is vooral bekend geworden met nummers als Dodenrit ("Trojka hier, trojka daar"), De veerpont ("Heen en weer"), Het trapportaal, Knolraap en lof, schorseneren en prei en De zusters Karamazov ("tante Constance en tante Mathilde").

Zijn bijdrage aan de beschrijving en ontwikkeling van de versleer leidde na jarenlange studie en innovatieve creativiteit in 2000 tot een standaardwerk van wetenschappelijke allure: Versvormen. Leesbaar handboek, uitgegeven door non-profit-uitgeverij De Stiel. Dit boek is een grondig herziene en aanzienlijk uitgebreide versie van het Handboek voor Plezierdichters uit 1983 en bevat tientallen nieuwe versvormen.

Polzer werd geboren in Zwitserland als zoon van een Nederlandse moeder en een Oostenrijkse vader. In zijn derde levensjaar, na de scheiding van zijn ouders, verhuisde hij met zijn moeder naar Nederland. Hoewel hij vrijwel zijn hele leven in Nederland heeft gewoond, en 'tot in de haarvaten' verweven is met de Nederlandse taal, heeft Polzer altijd zijn Zwitserse nationaliteit aangehouden. Gevraagd naar de reden waarom hij nooit de Nederlandse nationaliteit heeft aangevraagd, antwoordde Polzer dat hij de Zwitserse nationaliteit "leuk" vond en hij geen noodzaak zag van nationaliteit te veranderen. De werkelijkheid was anders: tot tweemaal toe hielden de Zwitsers hem uit handen van de Duitsers, die hem wegens studentikoze overmoed gevangen hadden gezet. De tweede keer sleepten zij hem, bijna letterlijk, net op tijd weg voor het vuurpeloton. Dit betekende wel dat hij naar Zwitserland moest uitwijken en daar zijn militaire dienstplicht moest vervullen. Hij werd ingedeeld bij de geneeskundige troepen.

Na de oorlog was Polzer barpianist (voor de Amerikaanse bevrijders in Parijs), vertaler en copywriter (in Indonesië). Van 1964 tot 1996 trad hij op met eigen liedjes, zichzelf begeleidend op de piano.

Hij trouwde op 24 augustus 1964 (zijn 45e verjaardag). Sinds de beëindiging van Polzers actieve loopbaan leidt het echtpaar een uiterst teruggetrokken leven.

De artiestennaam Drs. P, bedacht door Willem Duys, verwijst naar de academische graad van doctorandus (afgekort: drs.) in de economie, die Polzer aan de Nederlandse Economische Hogeschool (nu Erasmus Universiteit Rotterdambehaalde. Zijn studentenjaren vielen in de bezettingstijd, en zijn schrijfsels over de kwajongens Ben en Dolf (Adolf Hitler) (die op hun broek kregen van hun oom Sam (Uncle Sam)) brachten hem in het gevang. De studentenvereniging waar Drs. P destijds lid van was, het Rotterdamsch Studenten Corps, moest hierom zelfs zijn deuren sluiten.

Nota bene: Drs. P schrijft men mèt punt achter Drs maar zónder punt achter P, "Drs. P" dus.

Het bekendste lied van Drs. P is wellicht Dodenrit, dat verhaalt van de fatale tocht van een gezin naar Omsk, waarbij de gezinsleden, achtervolgd door hongerige wolf één voor één worden opgeofferd om tijd te rekken. Maar helaas: Omsk is een mooie stad, maar net iets te ver weg.

Video

Dodenrit

Bron: YouTube

Heinz Polzer gebruikte de volgende pseudoniem en: Drs. P, een kindervriend, Drs. S, Geo Staad, Coos Neetebeem, Kirsten Wiedeman, Wilson Hode, Lars Brahe, M. de Gans, Henry van Kol (naar zijn grootvader Henri van Kol), Cyriel P. Licentiaat, Henry Smith, Ludwig Otto Stadtherr, Karin Bloemengracht en Alois Mückenspucker.

Theater/Dans

Een overzicht van de voorstellingen die in première zijn gegaan en waarin hij is opgetreden en voorzover geregistreerd.

Idem de voorstellingen waarbij hij geregistreerd werd als auteur

Idem voor het schrijven van de liedteksten

Idem voor de muziek

Idem voor de uitvoering muziek

Idem de voorstellingen waarvoor hij geregistreerd werd als producent

Film en TV

Drs. P debuteerde op 44-jarige leeftijd in 1964 op de televisie in het AVRO-programma Voor de Vuist Weg van Willem Duys, met het lied Het trapportaal.

Zes jaar later verscheen hij weer op tv in het KRO-magazine Verslag op Dinsdag, waarin hij buiten, voor de poort van de voormalige Veemarkt te Amsterdam, optrad tezamen met de Zingende Tramconductrice en de Zingende Straatveger – een look-alike van Toon Hermans – die daardoor later een baan als portier van Theater Carré kreeg.

De maker van het filmpje, Theo Uittenbogaard, vergezelde met cameraman Jan de Bont Drs. P in de trein, vijf jaar later, voor het VPRO-programma 'Het Gat van Nederland' naar Brussel, waar de doctorandus een praline kocht in de Koninginnegalerij en een fameus danslokaal bezocht in de Katelijnestraat. Deze bijdrage was kortheidshalve getiteld: 'P. te B.'

Ten slotte informeerde Uittenbogaard bij Drs. P voor de RVU-serie Mooie Woorden in 1995 naar de tegenstelling tussen smartlap en levenslied in de aflevering getiteld: 'Kromme tenen. Echte tranen'.

Overigens trad de Drs. talloze malen op in televisieprogramma's, meestal als zanger en begeleider van zijn eigen teksten. Toen zijn "Dodenrit" in 1974 in de Nationale Hitparade verscheen kon hij niet ontkomen aan een optreden in Toppop. Gedenkwaardig waren hierbij de bontmuts waarmee de kostuumafdeling van de AVRO hem tooide, alsmede het flagrante onvermogen van de Drs. om te playbacken. In oktober 2006 werd de eerste documentaire vertoond die over Drs. P gemaakt werd. De titel was Niet van talent gespeend door regisseur Frank van Osch bij AVRO's Close Up. Later werd dezelfde documentaire ook vertoond in enkele filmtheaters. Op 12 oktober 2006 verscheen de documentaire met aanvullend livemateriaal, interviews en videoclips op dvd.

Muziek & lyriek

Hij staat bekend om zijn stem die niet onzuiver is, maar weinig geschoold klinkt. Net zo kenmerkend zijn de doordachte en poëtische teksten met vele grappige vondsten. Zijn optredens waren karakteristiek door een wat statige en tegelijkertijd studentikoze stijl. Hij trad tot 1996 op in het land, bij voorkeur voor studentenverenigingen, culturele jongerenclubs, en literaire en andere cafés. Tijdens een optreden te Harderwijk zette hij impulsief en volkomen onverwacht een punt achter zijn loopbaan als uitvoerend artiest.

Ook verscheen een groot aantal grammofoonplaten: singles en LP's (zie externe links voor zijn discografie). Eén van zijn eerste LP's was "Drs. LP" (CNR 1965), met een tiental door hemzelf gezongen liedjes in een bijzonder arrangement (Ruud Bos), waaronder "De gezusters Karamazov", "Café-Chantant", "Goud... goud!", "Harde Smart", en "Het trapportaal".

Drs. P publiceerde talrijke dichtbundels en boeken over het 'dichten', over reclame en over reizen. Hij introduceerde de versvorm ollekebolleke (dichtvorm) in Nederland, een licht aangepaste variant van de Amerikaanse higgledy piggledy of double dactyl (ontworpen door de Amerikaanse hoogleraren Anthony Evan Hecht en Paul Pascal). Begin jaren 80 schreef Drs. P teksten voor het KRO-radioprogramma "Kruis of Munt" dat ging over land- en tuinbouw. Hieraan zijn onder meer de liederen Knolraap (en lof, schorseneren en prei), Bieten en Banaan te danken.

In 1999 verscheen een verzamelbundel met liedteksten, samengesteld door Ivo de Wijs met de naam Tante Constance en tante Mathilde, een verwijzing naar het nummer De zusters Karamazov.

In 2004, bij gelegenheid van Polzers 85ste verjaardag, stelde Cees van der Pluijm een representatieve bloemlezing van Drs. P's verzamelde gedichten samen:Toenemend Feestgedruis.

In 2008 verscheen het eerste luisterboek van Drs. P, waarop hij zelf (op 89-jarige leeftijd) 3 eigen verhalen voorleest: "Sven de Bevrijder", "Ik word vermoord" en "Tiens, Tiens", afgewisseld met een aantal ollekebollekes. Daarnaast bevat het luisterboek een bonus-DVD met een van de laatste live-optredens van Drs. P (Werftheater in Utrecht, 1995).

Eind februari 2009 (halverwege het negentigste levensjaar van Drs. P) verscheen een keuze uit Toenemend feestgedruis aangevuld met twintig nieuwe ollekebollekes en nieuwe toelichtingen onder de titel Heilzame jeugdlectuur. In dezelfde maand verscheen een nieuw magnum opus van Drs. P: Zeslettergrepigheid. De beste ollekebollekes van Drs. P, wederom samengesteld door Cees van der Pluijm. In dit derde deel van het levenswerk van Drs. P (Tante Constance en Tante Mathilde / Toenemend feestgedruis / Zeslettergrepigheid) staan meer dan 500 ollekebollekes, 32 ansichtkaarten en een uitgebreide literair-historische verhandeling over het ollekebolleke.

In het VPRO-kinderprogramma Villa Achterwerk is in het onderdeel "Drs. P op teevee" een aantal liederen van Drs. P voorzien van nieuwe filmpjes met Wil van der Meer in de rol van Drs. P.

Naar aanleiding van de negentigste verjaardag van Polzer, werd op 16 augustus 2009 in het Vondelpark te Amsterdam een hommageconcert gehouden. Jan De Smet bracht een selectie van de beste nummers uit het P-repertoire. Eerst vierde men Drs. P in een boekhandel te Mechelen via een klein optreden door Jan De Smet en beknopte tentoonstelling rond de schrijver.

In 2012 verscheen Drs. P Compilé Complé : het het complete muzikale oeuvre van de in een schitterende uitvoering: een prachtig boek met acht cd's waarop bijna tweehonderd door de Drs. zelf gezongen liedjes staan. Vic van de Reijt nam de selectie op zich. Hij verzamelde alle studio-opnamen, vanaf de eerste plaatopname uit 1955 in Djakarta, en voegde daar een cd aan toe vol curiositeiten: liveopnames die de unieke sfeer van een Drs. P-optreden doen herleven. Zie ook: Jacques Klöters over Drs. P

Albums

  • Heinz Polzer zingt uit het Zangboekje voor Bijzienden (door een kindervriend) (ep, 1957)
  • Ripspiqué (ep, 1962)
  • Het hart eener deerne (ep, 1963)
  • Het trapportaal (ep, 1964)
  • Drs. lp (lp, 1965)
  • Zingt allen mee met Drs. P (lp, 1973)
  • Over land en zee met Drs. P (lp, 1974)
  • Een flitsende soirée met Drs. P (lp, 1975)
  • 4 nummers op 'De gelaatstrek van het lied' (dubbel-lp, 1977)
  • De wilde orchidee/De stille odyssee (dubbel-lp, 1977)
  • Romantiek voor twee (met het Resistentie Orkest) (lp, 1978)
  • Per pont & slee met Drs. P (verzamel-lp, 1978)
  • Hoep hoep hiezee voor Drs. P (lp, 1987)
  • Het praatcafé van Drs. P (cd, 1990)
  • Drs. P Compilé sur cd (dubbel cd, 1991)
  • En petit comité (met Amsterdams Philharmonisch Trio) (cd, 1992)
  • Tante Constance en Tante Mathilde (bij het boek) (cd, 1999)
  • Tante Constance en Tante Mathilde (2 cd's, 1 met Drs. P, 1 met andere artiesten die nummers van hem zingen) (2000)

Singles

  • Het hart eener deerne/Harde smart (1965)
  • Het speelgoedmannetje/De badkuip van de burgemeester (1968)
  • Onze nicht in Den Haag/In het huis der schande (1968)
  • De veerpont/Los Pompadores (top-40 notering, 1973)
  • Dodenrit/Dixieland (top-40 notering, 1974)
  • O wat leuk/Helderziende (1975)
  • Grand prix/De liefde (1976)
  • Hart/Oor (1976)
  • Orgaan/Harten (met het Resistentie Orkest) (1978)
  • Goederenlied/Keep on going (met Jules de Corte) (1981)
  • Een miljoen/Blues voor Sobrijn (met Casey and the pressuregroup) (1983)
  • Op rijm/Op zoek (bij boek 'Het rijmschap compleet') (1984)
  • Knolraap en lof, schorseneren en prei/Olijf/Het land is moe (1987)
  • Folklore/Sport en spel (1990)

Andere bekende liederen

  • Het trapportaal
  • Sneker café
  • De zusters Karamazov
  • Een fijne dag

Dvd

  • Niet van talent gespeend (2006) – dubbel-dvd met optredens van Drs.P en vele anderen die zijn werk uitvoeren (van 1964 tot 1993), een interview met Karel van de Graaf (1992), hoogtepunten uit een live-optreden in het Werftheater te Utrecht (1995) en de documentaire Niet van talent gespeend door Frank van Osch (2006).
  • Rita, Sue and Bob too (1986) – dvd van Britse zedenkomedie met Engelstalige uitvoering van Wat heb je gedaan, Daan? nl. We're having a gangbang, we're having a ball.

Bibliografie

Poëzie

  • Lees- en zangboekje voor belangstellenden door een kindervriend (1953), uitgave in eigen beheer
  • Notes on notes (1972), uitgave in eigen beheer
  • Ollekebolleke (1974) – met Pieter Nieuwint en Ivo de Wijs
  • Ons knutselhoekje. Dartelen met versvormen (1975)
  • Potverdriedubbeltjes. Zestig verschillende dichtwerkjes (1975) – met Pieter Nieuwint en Ivo de Wijs
  • Middelpracht en eeuwse praal (1975)
  • Ollekebollekes. Nieuwe verzameling (1976) – met Ivo de Wijs en Pieter Nieuwint
  • Beknopte bijzondere natuurkunde van den gezonden mensch (1976)
  • Het geheim van het bestaan. Tekst & commentaar (1977) – verzamelde teksten
  • Grink (1979)
  • Antarctica (1980)
  • Zwitserse sonnetten (1980)
  • Historische flitsen (1980)
  • Herenspraak. Vier dozijn sonnetten](1980) – met Paul Lemmens
  • Dat lentebal. 33 Balladetten (1983) – met Paul Lemmens
  • Tuindersliedboek (1983)
  • Antwoord uit Leiden (1984)
  • Dartele dactylus. Ollekebollekes . Nieuwste verzameling (1984) – met Ivo de Wijs, Jean Pierre Rawie en Driek van Wissen
  • Tientallen elftallen (1985)
  • Letterkundig verskwartet, 4 x 12 versvormen (1985) – met Paul Lemmens, Driek van Wissen en Jacob Steege
  • Literair assortiment, 4 x 25 genres op rijm (1985) – met Paul Lemmens, Driek van Wissen en Jacob Steege
  • Meconium blues (1986)
  • Weelde & feestgedruis. De beste gedichten van Drs. P (1986) – samengesteld en ingeleid door Paul Lemmens (ps. van Cees van der Pluijm)
  • Heen en weer. Honderd liedteksten (1986) – samengesteld en ingeleid door Ivo de Wijs
  • Eerste klas retour (1988)
  • Nieuwe vergezichten. Dertien fonkelnieuwe versvormen (1989) – met Paul Lemmens
  • Esmeralda of De macht van het woord (1989)
  • Magnifikat (1989)
  • Flor fina. Negentien balladen (1989) – voor La Paz sigarenfabriek
  • Het scheepje van den kannibaal (1990)
  • Aquarium (1991)
  • Oudheidkunde/Zwitserse sonnetten (1993)
  • Lyriana. Poems and songs in English/Poésie et chansons en Français/Gedichte und Lieder auf Deutsch (1993)
  • Boeiende lectuur (1994)
  • Bejaard melkvee (1995)
  • Souvenir de Paris (1996)
  • Curieuze voorvallen (1996)
  • Dozijnen onzijnen (1998)
  • Tante Constance en Tante Mathilde (1999) – Liedteksten verzameld door Ivo de Wijs
  • Wis- en natuurlyriek (2000) - met Marjolein Kool
  • Grabbelton (2001)
  • De Odyssee van Drs. P (2002)
  • Mijn reis met Dante door de Hel (2003)
  • Toenemend feestgedruis (2004) – De beste gedichten van Drs. P, samengesteld, bezorgd, ingeleid en toegelicht door Cees van der Pluijm
  • Drs. P révisé (2005)) – met Jaap van den Born
  • Sven de Bevrijder (2005) – (en Drie levens van Blekebeen door Kees Stip, in keerboekuitgave)
  • 3 x 3 + 2 (2006)
  • 88 (2008)
  • Heilzame jeugdlectuur. De beste gedichten uit Toenemend Feestgedruis, vermeerderd met twintig nieuwe ollekebollekes, samengesteld, ingeleid, toegelicht en bezorgd door Cees van der Pluijm(2009)
  • Zeslettergrepigheid. De beste ollekebollekes van Drs. P, samengesteld, bezorgd, ingeleid en toegelicht door Cees van der Pluijm (2009)
  • Huidbacteriën. De Normalococcus Ordinaris en soortgenoten van nabij bekeken. (Bijzondere huidbacteriën van nabij bezien: tekeningen en reclameteksten uit de Indische periode voor het zeepmerk Bris, aangevuld met 26 nieuwe ollekebollekes.) (2009)

Proza (verhalend)

  • Zeden en onzeden (1965)
  • Des vondelings wraak (1966)
  • Verschrikkelijke, vermakelijke, verderfelijke, kunstminnelijke en soortgelijke kaarten (1967)
  • Humor uit Engeland en Amerika (1968)
  • Allerlei ontucht (1972)
  • Notes on notes (1972)
  • Honderd uitsnijdbare, onvindbare, genietbare, verzendbare kaarten (1977)
  • Broeders, ontwaakt! (1977) – Iglo
  • Nieuw! : Weten en geweten in de reclame, ook onder de gordel van smaragd (1978)
  • Dan Teal - Het Maanvirus (1981) – stripboek met Johnn Bakker (onder pseudoniem Geo Staad); eerder verschenen als vervolgverhaal in stripweekblad Pep, jaargang 1970 nummer 46 t/m jaargang 1971 nummer 13
  • Prachtig leesboek (1981)
  • Gewoon maar geniaal (1981)
  • Fabelmensen (1989)
  • Boeiende lectuur (1994)
  • Bredevoort boekenstad (1994)
  • Terra incognita (1995)
  • Hendrik Heen en Willem Weer (1997)
  • Heinde en verre (2005)
  • En Passant (2008)
  • Huidbacteriën. De Normalococcus Ordinaris en soortgenoten van nabij bekeken. (Bijzondere huidbacteriën van nabij bezien: tekeningen en reclameteksten uit de Indische periode voor het zeepmerk Bris, aangevuld met 26 nieuwe ollekebollekes.) (2009)

Proza (didactisch)

  • Maak thuis uw eigen tekst (1975)
  • Ons knutselhoekje, dartelen met versvormen (1975)
  • Plezierdichten (1979)
  • Het rijmschap (1982) – met Ivo de Wijs
  • Handboek voor plezierdichters (1983)
  • Het rijmschap compleet: en nog meer lief en leed (1984) – met Ivo de Wijs
  • Apollo in stofjas. Over elf Nederlandse rijmwoordenboeken en rijmende bastaardwoorden (van voorbeelden voorzien) met bijdragen van Drs. P en Ivo de Wijs]] (1985)
  • Versvormen. Leesbaar handboek (2000) – sterk uitgebreide, vernieuwde en verbeterde editie van Handboek voor plezierdichters

Prijzen

  • 1979 - De Nieuwe Clercke-Pico Bello-prijs voor zijn verdiensten voor de Nederlandse literatuur
  • 1986 - Kees Stip-prijs voor zijn gehele oeuvre op het gebied van het 'light verse'
  • 1986 - Cestoda-prijs
  • 1991 - Gouden Harp, nadat hij in 1973 de Zilveren Harp voor veelbelovend talent had geweigerd
  • 1997 - Blijvend Applaus Prijs
  • 2000 - Tollensprijs voor zijn verdiensten voor het Nederlandse lied en de Nederlandse taal
  • 2009 - bijzondere oorkonde, uitgereikt op 27 oktober 2009 door de Vlaamse minister van Onderwijs Pascal Smet namens de Nederlandse Taalunie en de Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie, wegens Polzers verdiensten voor de Nederlandse taal
  • 2009 - Groenman-taalprijs

Externe links

Bronnen


Schrijf mee!

Wilt u deze pagina bewerken, corrigeren of aanvullen?

Iedereen kan eenvoudig meeschrijven aan de theatergeschiedenis op de Theaterencyclopedie. Hiervoor moet u ingelogd zijn op uw eigen account. Door eenmalig te registreren maakt u een eigen account aan. Helpt u mee de Theaterencyclopedie compleet te maken?

Fondsen en Partners